چکیده
«سخن از هایده»
مستندی از پژمان اکبرزاده
تدوین: مصطفی هروی، گرگوری ماکوزی
دوربین: شعله زهرایی، م. هروی، بهیار ذوالفقاری، صدا: فرجیل بینار
زمان: صد دقیقه، زبان: پارسی، زیرنویس: انگلیسی
هلند، ۲۰۰۹
«سخن از هایده» فیلمی مستند ساخته پژمان اکبرزاده درباره فعالیتهای هنری و آثار هایده، خواننده ایرانی است. فیلم در هلند، آلمان، بریتانیا، فرانسه و ایالات متحده ضبط شد و سرانجام در سال ۲۰۰۹ در هلند به پایان رسید.
«سخن از هایده» دربرگیرنده نگاهی فشرده به فعالیتها و آثار هایده از آغاز تا پایان، ویدئوها، عکسها، فایلهای صوتی، گفتگوها با همکاران او مانند آندرانیک، فرید زولاند، صادق نجوکی، محمد حیدری، انوشیروان روحانی، فرنوش بهزاد، پرویز رحمانپناه و منوچهر بیبییان است.
.پژمان اکبرزاده، پرویز رحمان پناه، آندرانیک - در لسآنجلس، آوریل ۲۰۰۸
در فیلم همچنین محمود خوشنام (منتقد و از سردبیران پیشین «مجله موسیقی» در تهران) نخستین اثر حرفهای هایده، «آزاده» را آنالیز کرده و شهبانو فرح پهلوی نیز از خاطرات خود با هایده گفتهاست. تعدادی از صداها و ویدئوهای آرشیوی از اجراهای زنده و استودیویی، اظهار نظرها و خاطرههای هنرمندان (علی تجویدی، پرویز صیاد، مهستی، معین، لیلا کسری/هدیه، مارتیک و اندی) درباره هایده نیز در مستند گنجانده شدهاست. همچنین آثاری که هنرمندان در سالهای پس از درگذشت این خواننده به یاد او آفریدهاند و کاربرد رسانههای مدرن در حفط یاد او در میان ایرانیان.
پژمان اکبرزاده و فرح پهلوی، واشینگتن دی.سی، می ۲۰۰۹
فعالیتهای هایده در این فیلم در متن رویدادهای سیاسی - اجتماعی معاصر ایران مانند فضای دوران پهلوی، انقلاب ۱۳۵۷، جنگ ایران و عراق، مهاجرت و فضای جامعه مهاجر ایرانی در لوس آنجلس بررسی شده و گرایشهای سیاسی و مذهبی او نیز مورد اشاره قرار گرفتهاست.
«سخن از هایده» برای نخستین بار به مدت یک شب به بهانه سالگرد درگذشت هایده در مرکز فرهنگی خریفیون (وابسته به دانشگاه آمستردام) در ۲۴ ژانویه ۲۰۰۹ به نمایش درآمد؛ برنامه با استقبال جامعه ایرانی در هلند و رسانههای فارسیزیان در اروپا و آمریکا مواجه شد. تلویزیون صدای آمریکا، رادیو بی.بی.سی، رادیو فردا و ... پیش از نمایش با مستندساز مصاحبه کردند و تریلر فیلم را نیز پخش کردند.
نخستین نمایش مستند هایده در مرکز فرهنگی خریفیون، دانشگاه آمستردام، ژانویه ۲۰۰۹
فیلم در آوریل ۲۰۰۹ در آخن (آلمان) در برنامهای با سازماندهی کانون رهاورد به روی صحنه رفت. به نوشته گزارشگر دویچه وله برخی جنبههای زندگی و کار هایده از جمله ارتباط با دربار شاهنشاهی موجب عدم حضور شماری از ایرانیان در این برنامه شد.
مستند «سخن از هایده» در یکم می ۲۰۰۹ برای نخستین بار در آمریکا در سومین دوره جشنواره فیلم نور در لسآنجلس در برنامهای که تمام بلیتهایش پیشفروش شد به نمایش در آمد.
سخن از هایده نامزد «بهترین مستند» در جشنواره نور - لسآنجلس، ماه مه ۲۰۰۹
مستند در جشنواره نور نامزد دریافت جایزه «بهترین مستند» شد و رضا بدیعی، فیلمساز ایرانی مقیم آمریکا در گفتگو با هما سرشار در رادیو صدای ایران در لوس آنجلس, این فیلم را «گشوده شدن ورقی به زیباییهای زندگی هایده» نامید. با اینهمه، به گفته گزارشگر تلویزیون فارسی بیبیسی در جشنواره، «بازگویی بی پرده برخی حقایق در فیلم موجب اعتراض برخی دوستداران و وابستگان هایده شد.»
«سخن از هایده» در نهمین جشنواره جهانی سینمای تبعید در اکتبر ۲۰۰۹ در گوتنبرگ، سوئد نیز در نمایشی که تمام بلیتهایش پیشفروش شد به نمایش در آمد.
نمایش در جشنواره جهانی سینمای تبعید در سوئد و گفتوگوی مستندساز و تماشاگران
هومن خلعتبری، رهبر اپرا در گراتس در همان زمان در نقدی برای سایت فارسی بی بی سی نوشت، این مستند «نخستین مستند ایرانی درباره یک خواننده است که موشکافانه به همه جنبههای کاری یک خواننده میپردازد و تقریبا همه چهرههای موثر در آفرینش آثار آن هنرمند در مستند حضور دارند.» خلعتبری همچنین افزود: «تصور میکنم هایده برای نسلهای بعدی ایرانیان، به عنوان یکی از یادگارهای فرهنگی، باقی خواهد ماند.»
نمایش در چهارمین جشنواره فیلمهای ایرانی در هلند - دسامبر ۲۰۰۹
در دسامبر ۲۰۰۹، مستند «سخن از هایده» در چهارمین جشنواره فیلمهای ایرانی در هلند در شهر زندام به نمایش در آمد. اعلان این برنامه، شانزدهم دسامبر، در روزنامه ملی هلند، «فولکسکرانت» به چاپ رسید.
در شهریور ۱۳۸۸ خبرگزاری فارس در تهران، پژمان اکبرزاده را از بابت ساخت فیلم درباره "خواننده معلومالحال طاغوتی" مورد انتقاد قرار داد.
بخشی از هزینههای ساخت مستند از سوی رادیو زمانه در آمستردام و کمپانی میک مارکتینگ در لاهه تامین شده است.
